Монгол Хэл Уран Зохиол : Монгол хэл бичгийн улсын 32-р олимпиад Х анги. 2001 он

Монгол хэл бичгийн улсын 32-р олимпиад Х анги. 2001 он

Монгол хэл бичгийн улсын 32-р олимпиад

Х анги. 2001 он

1. Өгсөн өгүүлбэрийн өгүүлэхүүн төвийг тогтоож, гишүүдээр зураад бүтцийг нь тодорхойл. /3 оноо/

“Хүмүүс ярьж аж төрж, цагийн дөрвөн улирлыг эргэлдүүлж байхад элс нүүдгээрээ нүүж, шувууд буцдагаараа буцаж, ирдгээрээ ирж, цаг хугацааг даган урссаар байдаг ажээ.

2. “Хүн байгаль хоёр! Мөнхийн нөхөрлөл дайсагналд оршдог аугаа их хүчтэн энэ хоёр билээ” гэсэн хам бүтцийн хүн байгаль хоёр гэдэг өгүүлбэрийг бүтэц хэв шинжийн үүднээс тодорхойл. /1 оноо/

3. Дараах тодорхойлолтын цэгийн оронд зохих ухагдахууны нэрийг нөхөж бич. /1 оноо/

а.................ийг янз бүрийн аргаар тодчилно гэдэг бол.............ыг ялган тодруулж байгаа арга мөн.

б. Монгол хэлний энгийн өгүүлбэрт нэрийн бүлгийн өгүүлэгдэхүүний төгсгөлийн үг нь....................тийн ялгалд байдаг.

4. Үгзүйгээр задлах.

а. “амьдрал” гэдэг үгийг утгат хэсгээр задалж бич.

б. “Төмөр” гэдэг үгийг нэр үгийн үндсээр, заахын тийн ялгалын тэг хувилбараар орсон тус бүр нэг өгүүлбэр зохио.

5. Авиазүй, зөв бичих дүрмээр тайлбарла. /3 оноо/

а. “Гавьяа” гэдэг үгэнд хэдэн үсэг, хэдэн авиа байгааг тодорхойл.

б. “Хана” гэдэг үгийн “х” авианд тохирох шинжийг дугуйл.

1. Дуутай сул 2. Уруулын

3. Хэлний хойгуур 4. Зөөлөн

в. Зөв бичих дүрмийн үүднээс доорх үгсийн дарааллыг ажиглаад цэгийн оронд тохирох үгийг нөхөж бич. “дарлалын, олсныг, бадралаар, хамгаалснаас, олдворын ............

6. Үгсийн сан, найруулгазүйгээр задлах. /3 оноо/

а. “Ховор” гэсэн утга санаа илэрхийлэх тогтвортой хэллэг аль болох олныг бич. /4өөс доошгүй/

б. “Хөл машин” гэдэг атлаа “гар машин” гэдэг нэр томъёо байдаггүйн учир юу вэ?

в. “Торгон жолоо”, “Торгон хил”, “Торгон мэдрэмж” гэсэн холбоо үгийн учрыг тайлбарла.

7. Уран зохиол. /4 оноо/

а. Найруулал гэж юу вэ? Тодорхойлолт бичиж, жишээ гарга.

б. Найраглал уран зохиолын ямар төрөлд багтах вэ?

1. яруу найраг 2. туульс 3. шүлэг

8. “Гэгээн алсад одох юмсан” сэдвээр эх зохиож бич./80-100 үг/ /5оноо/

9. Монгол бичгээр буулга. /5 оноо/

“Өнөөгийн монгол хэлэнд цаг хугацааг европ маягаар тоолж байна. Эрт цагт бол хугацааг нарийн хувь, хувь, мөч, цаг гэх мэтээр тоолж байжээ.Үүнд, нарийн хувь нь секунд, хувь нь минут, мөч нь 15 минут, цаг нь дөрвөн мөч буюу жаран хувь юм. Европын тооллыг аргын тоолол, Азийн тооллыг билгийн тоолол гэнэ.

Түлхүүр буюу заавар

Нэгдүгээр даалгавар.

Энэ өгүүлбэр нь хэлхэц өгүүлбэрүүдээс бүтжээ.

Хүмүүс ярьж аж төрж, цагийн дөрвөн улирлыг эргэлдүүлж байхад элс нүүдгээрээ нүүж, шувууд буцдагаараа буцаж, ирдгээрээ ирж, цаг хугацааг даган урссаар байдаг ажээ.”

Тухайн өгүүлбэрт хэдэн үйл үг байна, түүний тоогоор өгүүлхүүн төв буюу өгүүлбэр байна. Өөрөөр хэлбэл, үйл үгийн тоогоор энгийн өгүүлбэр байна гэсэн үг. Гэвч тухайн үйлийн эзэн нь нэг, тэр эзний хийсэн үйлүүд нь хэд хэд байх тохиолдолд нэг энгийн өгүүлбэр байна гэж үзнэ. Өөрөөр хэлбэл, хэлхэц өгүүлбэр байна.

Хоёрдугаар даалгавар.

Хүн байгаль хоёр. - Энэ өгүүлбэр нь нэг бүрэлдэхүүнт, нэрлэсэн өгүүлбэр юм.Утгын хувьд жинхэнэ нэрлэсэн өгүүлбэр байна.

Нэрлэсэн өгүүлбэр нь нэрийн бүрэлдэхүүн хэсгээр илэрч, одоо цагийн хүрээнд юм үзэгдэл, ахуй байдлыг заан нэрлэсэн нийлмэл дохио бөгөөд эхийн түвшинд онцолборын үүрэгтэй байж, нэрлэгдэж байгаа юм үзэгдлийн талаар онцгойруулсан төсөөлөл өгөхөд чиглэгддэг. /Б.Пүрэв-Очир ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй 1-р дэвтэр .Уб., 2001, х-236/

Гуравдугаар даалгавар.

А. Өгүүлэгдэхүүнийг янз бүрийн аргаар тодчилно гэдэг бол нэрлэхийн тийн ялгалыг ялган тодруулж байгаа арга мөн. /Б. Пүрэв-Очир ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй 1-р дэвтэр. Уб., 2001, х-139-145/

Б. Монгол хэлний энгийн өгүүлбэрт нэрийн бүлгийн төгсгөлийн үг нь нэрлэхийн тийн ялгалд байдаг.//

Дөрөвдүгээр даалгавар.

А. амьдрал - амь + д + р + л

амь– идэвхтэй нэр язгуур

-д- нэрээс нэр үг бүтээх дагавар

-р- нэрээс үйл үг бүтээх дагавар

-л үйлээс нэр үг бүтээх дагавар

Б. Төмөр хүрз бат бөх байдаг. /Төмөр - үндсээрээ хүрз гэдэг үгтэй холбогдсон. Хүрз гэдэг нэр үгийг тодотгож, нэрийн шинжийг зааж байгаа учир тэмдэг нэрийн үүрэг гүйцэтгэж, үндсээрээ байна гэж үзнэ../

Бид хаягдал төмөр цуглуулав. /төмөр – заахын тийн ялгалын тэг хувилбараар цуглуулах гэдэг үгтэй холбогдсон. Учир нь цуглуулах гэсэн тусах үйл үгэнд холбогдож, тухайн үйлэнд шууд тусан өртөх юмыг заасан./

Тавдугаар даалгавар.

А. “гавьяа” – 6үсэг, 5 авиа

Үсэг гэдэг бол тэмдэг юм. Авиа гэдэг бол дуудлага юм.Хатуу, зөөлний тэмдэг нь авиа болохгүй, зөвхөн өмнөх гийгүүлэгчээ зөөлрүүлэх үүрэг гүйцэтгэж, үсгийн тоонд орно.

Б. “Хана”- энэ үгийн “х” авиа хэлний хойгуурх авиа.

“х”- авиаг хэлэхэд хэлний уг хэсэг буюу хойд хэсэг өргөгдөж хэлэгдэнэ.

В. дарлалын, олсныг, бадралаар, хамгаалснаас, олдворын, явсныг

Эхний үг нь гээгдэхгүй, дараагийн үг нь гээгдэх эгшгийн дүрмээр бичигдсэн гэх мэтээр дараалсан байна.

Зургадугаар даалгавар.

А. Ховор -- нүдний гэм, өдрийн од шиг, хаа нэг,

Б. Гар машин гэдэг нэр томьёо байхгүй. Учир нь оёдлын машин анх гараар ажилладаг байсан. Хожим гар ажиллагааг нь хялбарчилж, хөлөөр ажиллуулдаг болсон тул “хөл машин”гэж онцлон ялгаж нэрлэх болсон.Энэ нь төлөөлөн нэрлэлт юм. Учир нь хөлөөр ажиллуулдаг машин гэсэн нэрлэлтийг хөл гэдэг үгээр нь хураан төлөөлүүлсэн байна. Гараар бүхнийг хийдэг учир гар машин гэж онцлон нэрлэх шаардлагагүй.

В. Торгон жолоо – морины жолоо. Наадамд түрүүлсэн морины жолоо цулбуурыг нь өргөж, хурдан морины цол уншдаг бөгөөд торгон жолоо гэдэг нь хүндэтгэлийн утгаар орсон.

Торгон хил – улсын хил хязгаарыг хүндэтгэлийн утгаар ингэж нэрлэдэг. Уран зохиолын адилтгах уран дүрслэлээр бүтсэн нэрлэлт.

Торгон мэдрэмж – маш нарийн мэдрэх чадварыг ингэж нэрлэнэ.Мөн адилтгалаар үүссэн нэрлэлт.

Долдугаар даалгавар.

А. Найруулал гэдэг нь:

Үнэн бодитой явдлыг юм уу, бодот хүний намтар, түүхийг уран сайхны маягаар сонирхолтой судлан шинжилж бичсэн багаас эхлээд том хэмжээний зохиол юм. / /

Найруулал гэдэг нь үргэлжилсэн үгийн зохиолын багавтар хэлбэр бөгөөд бодит амьдралыг цаг тухайд нь үнэнээр нь тусгаж, уран сайхны аргаар дүрслэн бичсэн хүүрнэл эх юм. /Монгол хэл -11 Уб., 2006 он, х - 91/

Б. Найраглал нь уран зохиолын туульсын төрөлд багтана.

Бичгийн уран зохиол нь яруу найраг, туульс, жүжиг хэмээх 3 төрөлтэй бөгөөд яруу найргийн төрөлд шүлэг, найраглал, туульсын зохиолд өгүүллэг, тууж, туурь, найруулал, роман, их туульс, жүжгийн зохиолд эмгэнэлт, инээдэмт, драмын гэсэн зүйлүүд ордог.

8. “Гэгээн алсад одох юм сан” /80-100үг/ эх 

start=-100 , cViewSize=50 , cPageCount=0

Сэтгэгдэлгүй байна

null

Сэтгэгдэл үлдээх



(нийтэд харагдахгүй)

(оруулах албагүй)
(HTML синтакс зөвшөөрөгдөөгүй)


(Зурган дээрх тоог оруулна уу)